Meubels en kinderkamers ontwerpen
Op 13 maart 2025 organiseerde VBW een bijeenkomst met twee lezingen die goed op elkaar aansloten. Machteld Metzlar sprak over meubelontwerpster Gertrud Arper en Irene Cieraad over ontwerp van kinderkamers in de 20e eeuw. VBW-voorzitter Ellen van Kessel schreef een korte impressie van de boeiende bijeenkomst.
Meubelontwerpster Gertrud Arper
Machteld Metzlar vertelde over het leven en werk van haar grootmoeder, meubelontwerpster Gertrud Arper. In 1894 geboren in Weimar volgt zij in deze stad een opleiding aan de kunstnijverheidsschool. Zij wordt door Hélène Kröller-Müller benaderd om meubels te ontwerpen voor het Jachthuis Sint Hubertus in Otterlo.
In mei 1915 start “Arpertje” – zoals Hélène haar noemt – haar werkzaamheden. Architect H.P. Berlage ontwerpt dus lang niet alle meubels voor het Jachthuis, zoals vaak is gedacht.
Arpers meubels hebben een sierlijke lijn, maar zijn tegelijk ook functioneel. Zo nodigt de kinderschrijftafel (op kinderhoogte en met wieltjes) de kinderen uit om hun spullen netjes in de laatjes op te bergen. Arper ontwerpt ook de andere meubels voor de kinderspeelkamer, de kinderslaapkamers, de linnenkamer en de keuken.
Arper werkt vervolgens van 1917 tot 1927 als eerste vrouwelijke ontwerper bij de vooruitstrevende meubelfirma Labor Omnia Vincit in Oosterbeek. Machteld Metzlar is nog bezig haar onderzoek af te ronden en bereidt een publicatie voor.
Literatuur over Gertrud Arper:
- Johannes van de Wolk, De Kröllers en hun architecten (1992)
- Sam van Deventer, Kröller-Müller; de geschiedenis van een cultureel levenswerk
(1956)
Foto’s: familie-archief Van Winsen-Arper
Kinderkamers in de 20e eeuw
Irene Cieraad (antropoloog en VBW-lid) ging in op het fenomeen ‘kinderkamer’ en plaatste dit in een historisch en genderperspectief. Haar grootvader Thomas Cieraad werkte als meestermeubelmaker eveneens bij Labor Omnia Vincit. Een ledikant met hemeltje uit 1908 is van zijn hand. In die tijd waren alle kinderkamers roze. Roze was de kleur van de onschuld, van baby’s, genderneutraal zouden we nu zeggen.
Het verschil tussen jongens en meisjes is wel te zien bij de slaapkamers van Goed Wonen in de jaren zestig: voor meisjes een gezellig zitje, voor jongens een treintafel. De verschillen in gender worden vooral bepaald door de keuze van de accessoires, en de vorm en aankleding van de kamers.
Dit is ook zichtbaar bij de Ikea-slaapkamers uit de jaren 90. Er wordt niet aangegeven of er sprake is van een jongens- of meisjeskamer. Ook de kleuren zijn rood, blauw en zwart met naturel grenen meubilair. Maar de accessoires maken het wel duidelijk: een plank met schepen en auto’s voor de jongens en een spiegel en een roze tent voor de meisjes. Pas in 2003 komt de roze kleur bij de accessoires (roze sprei, hemeltje boven een bed) prominent in de meisjeskamer.
Cieraad concludeert dat er rond 1900 minder verschil was tussen de jongens- en meisjeskamer dan een eeuw later. En ook dat vooral de accessoires en de aankleding bepalend zijn voor de gender van de slaapkamers.
Artikelen van Irene Cieraad: